giza_poleszczuk_nagroda-b2b6725d
Prof. Anna Giza-Poleszczuk
Podczas konferencji połączonej z ceremonią rozdania Dorocznych Nagród FRDL, profesor Anna Gzia-Poleszczuk z  Uniwersytetu Warszawskiego wygłosiła krótki wykład zatytułowany „Orkiestra Simona Bolivara, czyli społeczna moc kultury”. Wybitna socjolożka poświęciła swe wystąpienie fenomenowi „El Sistema”, czyli wenezuelskiego programu nauczania muzyki działającego od 1975 roku. To wciąż nowatorskie, choć posiadające już długą tradycję rozwiązanie opiera się na założeniu, że muzyka to nie tylko dziedzina sztuki, ale pewien system znaczeń o ogromnym potencjale w zakresie integrowania ludzi, budowania dialogu i wspólnoty. To nie tylko atrakcyjny slogan, lecz przede wszystkim zdanie odzwierciedlające podejście do polityki edukacyjnej, którego zwolennikiem jest twórca „El Sistema” José Antonio Abreu. Profesor Giza-Poleszczuk przywołała w swym wystąpieniu podejście do kultury, które na gruncie politycznym nie znajduje powszechnego zastosowania, choć przemawiają za nim zarówno czynniki humanistyczne, jak i ekonomiczne dane. Kultura nie jest zwykłą dziedziną gospodarki, ani też nie ogranicza się do sfery artystycznej. Jej szerokie rozumienie przyświecać powinno takiej polityce, w której mówienie o wspólnocie nie jest tylko zabiegiem retorycznym, ale celem nadrzędnym. W taki nurt myślenia o kulturze stara wpisywać się idea Dorocznej Nagrody FRDL. Jednak realizacja takiej wizji to potężne wyzwanie, które udaje się od wielu lat w Wenezueli, gdzie dzieci i młodzież z ubogich, dotkniętych różnego rodzaju nieszczęściami i zagrożonych wykluczeniem rodzin. „El Sistema” to system opieki nad ponad 125 orkiestrami dziecięcymi i młodzieżowymi, z których wywodzi się słynna Orkiestra Simona Bolivara. Ta słynna na całym świcie i intensywnie koncertująca grupa pod przewodnictwem wybitnego dyrygenta Gustavo Dudamela jest dowodem na to, że szeroki program wsparcia dla społecznej integracji poprzez aktywność kulturalną ma najgłębszy sens. Jak podkreśliła prof. Giza-Poleszczuk, sam Dudamel stanowi najlepsza reklamę zasadności prowadzenia polityki społecznej opartej o tak definiowaną wartość kultury. Nowoczesne podejście do niej w polityce nie może polegać wyłącznie na poszukiwaniu ekonomicznej korzyści, lecz na łączeniu społecznego i ekonomicznego potencjału kultury z walką o zachowanie jej autonomii. „El Sistema” udowadnia, że dzieci ze społeczności dotkniętych licznymi problemami materialnymi i niematerialnymi  nie tylko mogą doświadczyć awansu społecznego poprzez zaangażowanie w muzykę. Pokazuje, że logika owego awansu polega na czymś innym niż przemieszczenie na wyższą półkę społecznej hierarchii, ale na powstaniu prawdziwej wspólnoty. Wenezuelscy uczniowie „El Sistema”, z których pewna grupa trafia do Orkiestry Simona Bolivara uczą się także tego, co prof. Giza-Poleszczuk określiła mianem „wspaniałości społeczeństwa”, czyli dumy z „bycia razem”, ze wspólnych sukcesów i poczucia, że wzajemna zależność pomaga pokonywać przeszkody. Muzyka w wenezuelskim programie edukacyjnym jest zatem jednocześnie narzędziem zmiany społecznej, jak i wartością samą w sobie. Giza-Poleszczuk przytoczyła ekonomiczne dane: każdy dolar zainwestowany w „El Sistema” przynosi zysk w wysokości 1,68 dolara. Te oczywiste i potrzebne korzyści materialne nie przesłaniają jednak głównego celu tego niecodziennego, choć znajdującego już naśladowców w Europie i Ameryce systemu, którym jest dążenie do wyrównywania szans, sprawiedliwości i spójności społecznej. Integrowanie społeczności lokalnych wokół działań kulturalnych jest zadaniem, którego podejmują się organizacje, instytucje oraz osoby otrzymujące Doroczną Nagrodę FRDL. Orkiestra Simona Bolivara i „El Sistema” wydają się odległymi od polskich doświadczeń zjawiskami, lecz różnice kulturowe i historyczne nie znoszą podobieństw ujawniających się na poziomie najwyższym: budowanie lokalnych tożsamości i potrzeba uczestnictwa we wspólnocie są przecież uniwersalnym „paliwem demokracji”.